فصل ۱ · حقوق و مسئولیت‌های ما · مطالعات اجتماعی هفتم
صفحه ۶ کتاب · درس ۲ · من مسئول هستم
حقوق متقابل و تعریف مسئولیت
در درس قبل آموختید که شما حقوقی دارید. اما دیگران نیز حقوقی دارند.
ما در روابط با دیگران دارای حقوق متقابل هستیم.
همراه با هر حق، مسئولیت‌ها و تکالیفی وجود دارد.
این دو مثل دو کفهٔ ترازو هستند که باید تعادل آن‌ها حفظ شود.
مثال: ما از آموزش، امنیت و بهداشت برخورداریم؛ از طرف دیگر نسبت به آبادانی کشور مسئولیم.
مسئولیت یعنی وظایفی که هر یک از ما به عهده داریم و انتظار می‌رود آن‌ها را انجام دهیم.
وقتی کسی وظایف خود را خوب انجام می‌دهد می‌گویند فرد مسئولیت‌پذیری است.
افراد در نقش‌های مختلف، مسئولیت‌های مختلف دارند.
هیچ فردی نیست که مسئولیتی نداشته باشد.
✏️ فعالیت ۱ — آقای مسعودی ۴۰ ساله، پزشک، دارای همسر و سه فرزند، در آپارتمان زندگی می‌کند. مسئولیت‌های او را بنویس.
به عنوان پدر:
به عنوان همسر:
به عنوان پزشک:
به عنوان فرزند پدر و مادر خود:
به عنوان همسایه:
حقوق و مسئولیت مثل چیستند؟
صفحه ۷ کتاب · مسئولیت در نزد خداوند
• من در نزد خداوند مسئول هستم
خداوند نعمت‌های فراوانی به من عطا کرده: عقل، فکر، استعداد، خانواده، معلم، خوراک، پوشاک و صدها نعمت دیگر.
📖 سوره نمل، آیه ۴۰
«این از فضل پروردگار من است تا مرا آزمایش کند که آیا شکر می‌کنم یا کفر می‌ورزم؟»
وظیفهٔ من: عبادت خداوند، شکرگزاری نعمت‌ها، و پیروی از دستورات او برای سعادت خود و جامعه.
شکرگزاری یعنی استفادهٔ صحیح از نعمت‌ها، قدر آن‌ها را دانستن و به هدر ندادن آن‌ها.
خداوند از اعمال و رفتار من و از آنچه در قلب و فکر من می‌گذرد آگاه است.
✏️ فعالیت ۳ — نعمت‌هایی که خدا به تو داده را یادداشت کن و بگو برای قدردانی چه می‌کنی.
سه نعمت مهم که داری:
شکرگزاری یعنی؟
صفحه ۸ کتاب · مسئولیت نسبت به خود
• من نسبت به خودم مسئول هستم
یکی از مسئولیت‌های مهم من مراقبت از خودم است. بدن من یکی از شگفتی‌های خلقت است.
🍎غذای مناسب
🏃ورزش
😴استراحت
🧠یادگیری
🛡️دوری از خطر
با خوردن غذای مناسب و پرهیز از مواد مضر، ورزش، استراحت کافی و یادگیری، از جسم و روح خود مراقبت می‌کنم.
استعدادها و توانایی‌هایم را بشناسم و برای رشد آن‌ها تلاش کنم.
از کارهای خطرناک و آسیب‌رسان دوری کنم.
کدام یک مسئولیت نسبت به خود است؟
یک کار که امروز برای مراقبت از خودت انجام می‌دهی بنویس:
صفحه ۹ کتاب · مسئولیت نسبت به دیگران
• من نسبت به دیگران مسئول هستم
👨👩👧👦 خانواده
احترام به پدر و مادر و اطاعت از آن‌ها در امور درست
کمک در کارهای خانه
مهربانی با برادر و خواهر
🏫 مدرسه
احترام به معلم و کارکنان
همکاری با همکلاسی‌ها
مراقبت از وسایل مدرسه
🤝 جامعه و کشور
رعایت حقوق دیگران
کمک به نیازمندان در حد توان
دفاع از استقلال و عزت کشور
برخی افراد مسئولیت خود را در برابر خدا و کشور چنان کامل انجام دادند که به درجهٔ شهادت رسیدند.
الگوهایی مثل نوجوانان فداکار در دفاع مقدس نشان می‌دهند مسئولیت‌پذیری می‌تواند بسیار بزرگ باشد.
مسئولیت نسبت به معلم چیست؟
یک مسئولیت خودت نسبت به خانواده را بنویس:
صفحه ۱۰ کتاب · مسئولیت نسبت به محیط
• من نسبت به محیط زندگی و عالم آفرینش مسئول هستم
آب و خاک و نور و هوا و گیاه و جانوران، نشانه‌های عظمت خلقت خداوند و نعمت‌هایی برای ما هستند.
🌳درختکاری
🧹پاکیزگی
🚫آسیب نرساندن
🐦حیوانات
باید برای آباد کردن محیط زندگی‌ام تلاش کنم.
بهداشت و پاکیزگی را حفظ کنم؛ به محیط زیست آسیب نرسانم و نظم طبیعت را بر هم نزنم.
محیط طبیعی زندگی حیوانات را تغییر ندهم و حیواناتی را که محل زندگی‌شان طبیعت است، با نگهداری در قفس اذیت نکنم.
در روز درختکاری نهال بکارم.
کدام کار مسئولیت نسبت به محیط است؟
یک کار که برای حفظ محیط زیست می‌توانی انجام دهی:
صفحه ۱۱ کتاب · واژه‌ها و به کار ببندیم
واژه‌ها (فقط برای فهم · در آزمون پایانی نیست)
حقوق طبیعی
حقوقی که از تولد تا مرگ با انسان همراه است و به کشور، زبان و نژاد بستگی ندارد.
تعلق به یک کشور داشتن و پیروی از قوانین آن. جمع: اتباع
تبعیض
رفتار نابرابر با افرادی که حقوق یکسان دارند
📌 به کار ببندیم
۱. دربارهٔ مسئولیت‌های خودت در خانه و مدرسه فکر کن. اگر جایی کوتاهی کرده‌ای، نامه‌ای به خودت بنویس.
۲. اگر دوستی داری که نزدیکانش شهید شده‌اند، دربارهٔ انجام مسئولیت آن شهید گفت‌وگو کنید.
۳. اگر حقی از تو نادیده گرفته می‌شود، با راهنمایی معلم به مشاور مدرسه مراجعه کن.
نامهٔ کوتاه به خودت (حداقل ۳ جمله دربارهٔ یک مسئولیت):
پیام اصلی درس ۲ چیست؟
📌 جمع‌بندی فصل ۱
درس ۱: من حق دارم.
درس ۲: من مسئول هستم.
حق و مسئولیت مثل دو کفهٔ ترازو باید در تعادل باشند.