هر جامعه‌ای برای حفظ نظم و امنیت و حقوق افراد به مقررات و قوانین نیاز دارد.
این قوانین چگونه و توسط چه کسانی تعیین می‌شود؟
✏️ فعالیت ۱ — مقرراتی برای کلاس و مدرسه بنویسید (می‌توانید مقررات فعلی را نگه دارید، حذف کنید یا جدید اضافه کنید).
سه مقررهٔ پیشنهادی برای کلاس:
✏️ فعالیت ۲ · نقد — مقررات باید: واقع‌بینانه و قابل اجرا باشند · امور را بهتر کنند · حقی از کسی ضایع نکنند.
گاهی مقررات توافقی‌اند (مثل صف نانوایی). وقتی نهاد دارای صلاحیت (مثل مجلس) تصویب کند، نام قانون می‌گیرد.
همهٔ افراد در برابر قانون مساوی‌اند.
برای نقد یک مقرره به چه چیزهایی توجه می‌کنیم؟
صفحه ۱۸ کتاب · قانون اساسی و اصول آن
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
قانون اساسی کشور ما بر اساس اصول اسلامی تدوین شده و توجه خاصی به حقوق اساسی و اجتماعی همهٔ مردم دارد.
همه موظف‌اند به این قوانین احترام بگذارند.
قانون اساسی ما دارای ۱۷۷ اصل است.
اصل ۱۹ — مردم ایران از هر قوم و قبیله از حقوق مساوی برخوردارند. رنگ، نژاد، زبان و مانند این‌ها سبب امتیاز نیست.
اصل ۲۰ — همه افراد ملت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همهٔ حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.
اصل ۲۸ — هر کس حق دارد شغلی را که مایل است (و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست) برگزیند. دولت موظف است امکان اشتغال برابر فراهم کند.
اصل ۳۰ — دولت موظف است آموزش و پرورش رایگان را تا پایان دورهٔ متوسطه فراهم سازد و تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی گسترش دهد.
اصل ۴۰ — هیچ‌کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیلهٔ اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد.
منظور از «همه در مقابل قانون مساوی‌اند» چیست؟
اصل ۳۰ دربارهٔ چیست؟
صفحه ۱۹ کتاب · قوهٔ مقننه
قوهٔ مقننه
قوهٔ مقننه تهیه و تصویب قوانین کشور را در چارچوب قانون اساسی به عهده دارد.
این قوه از دو بخش تشکیل شده است:
🏛️مجلس شورای اسلامی
⚖️شورای نگهبان
۱. مجلس شورای اسلامی
نمایندگان منتخب مردم — قوانین عادی را تهیه و تصویب می‌کنند.
برای دورهٔ چهار ساله از سوی مردم مناطق مختلف انتخاب می‌شوند.
پس از انتخاب، ادای سوگند می‌کنند که استقلال کشور، آزادی مردم و منافع آنان را مدنظر داشته باشند.
از بین خود فردی را به عنوان رئیس مجلس انتخاب می‌کنند.
۲. شورای نگهبان
الف) قوانین مصوب مجلس را بررسی می‌کند. اگر با قانون اساسی یا احکام دین مخالف باشد، رد یا برای اصلاح برمی‌گرداند.
ب) بر انتخابات (ریاست‌جمهوری و مجلس) نظارت می‌کند و صلاحیت نامزدها را تأیید می‌کند.
۱۲ نفر: ۶ فقیه (از سوی رهبر) + ۶ حقوقدان (پیشنهاد قوه قضائیه، انتخاب مجلس).
مجمع تشخیص مصلحت نظام: در مواردی که شورای نگهبان و مجلس اختلاف دارند، برای حل اختلاف وارد عمل می‌شود.
قوهٔ مقننه از چه بخش‌هایی تشکیل شده؟
وظیفهٔ اصلی شورای نگهبان دربارهٔ قوانین؟
صفحه ۲۰ کتاب · واژه‌ها و به کار ببندیم
واژه‌ها · به کار ببندیم
خبرگان
کسانی که شایستگی‌ها و مهارت‌های لازم برای یک کار را دارند.
همه‌پرسی (رفراندوم)
رأی‌گیری مستقیم از همهٔ مردم یک کشور برای رد یا قبول یک موضوع (بدون انتخاب نماینده).
ادای سوگند
قسم خوردن به قرآن در شروع کار برای انجام درست وظایف.
نامزد (کاندیدا)
کسانی که برای انتخاب شدن اعلام آمادگی می‌کنند.
وضع قانون
نوشتن و تصویب قانون.
شورای نگهبان
۱۲ نفر: ۶ فقیه + ۶ حقوقدان — بررسی قوانین و نظارت بر انتخابات.
📌 به کار ببندیم
۱. در هنگام مشاهدهٔ تخلف، علاوه بر نهی از منکر (در صورت امکان) به قانون و مراجع قانونی مراجعه کنیم.
۲. نمایندهٔ شهر یا روستای خود در مجلس را پیدا کنید.
۳. دربارهٔ شورای دانش‌آموزی و مجلس دانش‌آموزی پرس‌وجو کنید.
همه‌پرسی یعنی؟
پیام اصلی درس ۴؟
📌 جمع‌بندی فصل ۲
درس ۳: چرا به قانون نیاز داریم؟ (نظم و حقوق)
درس ۴: چه کسانی قانون وضع می‌کنند؟ (مجلس + شورای نگهبان در چارچوب قانون اساسی)