انسان برای ادامهٔ زندگی به منابع گوناگون نیاز دارد: غذا، پوشاک، وسایل، پخت‌وپز، رفت‌وآمد…
وقتی جمعیت زیاد می‌شود، مصرف منابع بیشتر می‌شود. باید راه‌های استفادهٔ صحیح را یاد بگیریم.
در این درس با دو منبع حیاتی و محدود آشنا می‌شویم: آب و خاک.
✏️ فعالیت ۱ — مردم در منزل، شهر، روستا و مدرسه در چه فعالیت‌هایی از آب استفاده می‌کنند؟ فهرست بنویس.
چند مورد استفاده از آب:
صفحه ۸۰ کتاب · چرخهٔ آب · کمبود آب
چرخهٔ آب · چرا کمبود داریم؟
آب منبع حیاتی است و همهٔ موجودات زنده به آن نیاز دارند.
آب مورد نیاز انسان از چرخهٔ آب در طبیعت تأمین می‌شود: تبخیر → ابر → بارش → نفوذ به زمین / رود / دریا.
ایران منابع آب محدود دارد.
میانگین بارش سالانهٔ ایران حدود ۲۳۰ میلی‌متر است — کمتر از بسیاری از همسایگان (ترکیه حدود ۶۰۰، پاکستان حدود ۵۰۰…).
📘 توضیح تکمیلی
بخش زیادی از ایران آب‌وهوای خشک و نیمه‌خشک دارد؛ بنابراین مدیریت آب و صرفه‌جویی بسیار مهم است.
میانگین بارش سالانهٔ ایران تقریباً؟
صفحه ۸۱ کتاب · رودها · حوضهٔ آبریز
رودهای ایران
یکی از منابع مهم تأمین آب شهرنشینان و روستاییان، رودها هستند.
اغلب رودهای دائمی و پرآب از کوه‌های البرز و زاگرس سرچشمه می‌گیرند.
رودهای پرآب ایران از شیب تند کوهستانی جاری می‌شوند و معمولاً قابل کشتی‌رانی نیستند؛ فقط در بخشی از کارون می‌توان کشتی‌رانی کرد.
سه حوضهٔ آبریز اصلی
دریای خزر: رودهای پرآب از البرز و ارتفاعات شمالی
خلیج فارس و دریای عمان: رودهایی که به جنوب می‌ریزند
حوضه‌های داخلی: رودهایی که به دریاچه‌ها یا باتلاق‌های داخلی می‌ریزند
اغلب رودهای پرآب ایران از کجا سرچشمه می‌گیرند؟
صفحه ۸۲ کتاب · قنات · مصرف آب
قنات · مصرف آب
قنات (کاریز) یکی از ابداعات ایرانیان باستان است.
بیش از دو هزار سال پیش برای مقابله با کمبود آب در نواحی خشک، با حفر قنات از آب‌های زیرزمینی استفاده کردند.
دانش حفر قنات از ایران به کشورهای دیگر منتقل شد.
ایرانیان در سدسازی نیز پیشگام بودند (دورهٔ ساسانیان در خوزستان). امروز هم ایران در صنعت سدسازی پیشرفته است.
میزان مجاز مصرف آب برای یک فرد در شبانه‌روز حدود ۱۵۰ لیتر تعیین شده؛ اما متوسط مصرف در ایران ۲۵۰ تا ۳۰۰ لیتر است — بیش از حد مجاز.
در گذشته آب‌انبارها بودند؛ امروز آب لوله‌کشی تصفیه‌شده به خانه‌ها می‌رسد و برای تصفیه و انتقال، هزینه و زحمت زیادی صرف می‌شود — پس نباید اسراف کرد.
قنات چیست؟
صفحه ۸۳–۸۸ · خاک · جمع‌بندی
خاک · پیام درس
خاک نیز منبع محدود و حیاتی است. خاک حاصلخیز برای کشاورزی و تولید غذا ضروری است.
فرسایش خاک، آلودگی و تبدیل زمین‌های کشاورزی به ساختمان، این منبع را تهدید می‌کند.
📘 توضیح تکمیلی
تشکیل یک لایهٔ نازک خاک حاصلخیز ممکن است صدها سال طول بکشد؛ بنابراین حفاظت از خاک به اندازهٔ حفاظت از آب مهم است.
یک راه صرفه‌جویی در مصرف آب در خانه بنویس:
پیام اصلی درس ۱۴ و فصل ۷؟
📌 جمع‌بندی فصل ۷
درس ۱۳: جمعیت ایران و پراکندگی آن
درس ۱۴: آب و خاک منابع محدودند — بارش کم، مصرف بیش از حد، قنات و سد میراث ماست؛ باید صرفه‌جویی کنیم