درس ۲۱ · اوضاع اجتماعی ایران باستان

اغلب مردم در روستاها زندگی می‌کردند و کشاورزان بیشترین جمعیت را تشکیل می‌دادند. تعدادی قبایل هم کوچ‌نشین بودند.

تا قبل از ساسانیان شهرهای کمی ساخته شده بود؛ بیشتر محل زندگی شاهان و مأموران حکومت. در دورهٔ ساسانیان شهرهای زیادی بنا شد و جمعیت شهری افزایش یافت. در شهرها مأموران حکومتی، صنعتگران، بازرگانان و پیشه‌وران زندگی می‌کردند.

نمونه: بقایای شهر بیشابور (نزدیک کازرون، فارس).

در گذشته‌های دور اغلب جوامع باستانی نظام طبقاتی داشتند. با تشکیل امپراتوری و تمرکز قدرت، اختلاف طبقاتی بیشتر شد و در دورهٔ ساسانیان به اوج رسید.

اشراف امتیازات زیاد داشتند؛ عامه از بسیاری حقوق محروم بودند. حکایت کفش‌فروش و انوشیروان نشان می‌دهد حتی وقتی بازرگان حاضر بود پول قرض دهد، شاه اجازه نداد پسر او دبیر شود — چون از طبقهٔ پایین بود.

بخش زیادی از درآمدهای حکومتی صرف جنگ با دشمنان می‌شد. قسمت دیگری به مصارف شخصی شاه، شاهزادگان، درباریان و ساخت کاخ‌های مجلل می‌رسید.

بخشی از درآمد هم برای پرداخت حقوق مأموران و احداث و نگهداری آتشکده‌ها، کاروانسراها، قنات‌ها، سدها و… خرج می‌شد.

خانواده هستهٔ جامعه بود؛ ازدواج مقدس و اغلب درون‌گروهی. بیشتر مردم روستایی و کشاورز بودند؛ در دورهٔ ساسانی شهرنشینی بیشتر شد. جامعه طبقاتی و ناعادلانه بود؛ بزرگان امتیازات زیاد داشتند.

📌 پیام درس
اوضاع اجتماعی ایران باستان بر پایهٔ خانواده، روستا و نظام طبقاتی بود؛ عدالت اجتماعی برای عامه محدود بود.