درس ۱۹ · آریایی‌ها و حکومت‌های قدرتمند

قبایل ماد در شمال غرب و غرب ایران پراکنده بودند و ضعیف؛ همسایگان قدرتمند مانند آشوری‌ها به آن‌ها حمله می‌کردند.

در یکی از قبایل، فردی به نام دَهیوک (دیوکس) به دلیل خوش‌رفتاری و عدالت‌خواهی محبوب شد. سران قبایل او را فرمانروا انتخاب کردند.

دهیوک بر فراز تپه‌ای در هگمتانه (همدان امروزی) قلعه‌ای ساخت و آنجا را پایتخت کرد. مادها به تدریج متحد و قدرتمند شدند.

پارس‌ها گروه دیگری از آریایی‌ها بودند. بنیان‌گذار سلسلهٔ هخامنشیان، کوروش از نوادگان هخامنش بود.

کوروش آخرین پادشاه مادها را شکست داد و حکومت آنان را سرنگون کرد. او بابل (عراق امروزی) و لیدی (ترکیه امروزی) را تصرف کرد و قلمرو ایران را از خلیج فارس تا دریای مدیترانه گسترش داد.

منشور کوروش اکنون در موزهٔ لندن نگهداری می‌شود و پژوهشگران آن را خوانده‌اند.

بعد از کوروش، معروف‌ترین پادشاه هخامنشی داریوش بزرگ بود. وقتی به سلطنت رسید، در بیشتر قلمرو شورش بود؛ با عزم و اراده شورشیان را شکست داد و حکومت را دوباره قدرتمند کرد.

پس از پیروزی‌ها، داریوش دستور داد نقش‌برجسته‌ای به یاد پیروزی‌هایش بر دامنهٔ کوه بیستون حجاری کنند.

ایرانیان باستان نیروی دریایی داشتند و کشتی‌هایشان از خلیج فارس تا دریای مدیترانه رفت‌وآمد می‌کردند. ابتکارات نظامی مانند گردونه‌های چوبی چرخ‌دار با کمانداران نیز داشتند.

مورخان برای رویدادهای پیش از اسلام از تقویم میلادی استفاده می‌کنند (ق.م = قبل از میلاد). مبدأ تاریخ مسلمانان هجرت پیامبر است (هجری).

مردم ایران سلوکیان (جانشینان اسکندر) را نمی‌پذیرفتند و با آن‌ها مخالفت می‌کردند.

📌 پیام درس
آریایی‌ها (ماد، پارت، پارس) حکومت‌های قدرتمند ساختند؛ هخامنشیان با کوروش و داریوش نخستین امپراتوری بزرگ را پدید آوردند.